Makale

Bir Siber Zorbalık Yöntemi: Beden Utandırma

0

Sosyal medyanın günümüzde etkisini artırması ve mecraların çeşitlenmesiyle birlikte bunların insanlar üzerinde yarattığı olumsuz durumlar da artmaktadır. Sosyal medya kişilerin kendi temsillerini oluşturdukları; kendi ideal benliklerini yarattıkları bir alan haline gelmiştir. Sanal ortamda oluşturulan kimliğe karşılık verilen tepkiler de tıpkı gerçek hayattakiler gibi yaralayıcı olabilmektedir. Türkçeye “beden utandırma” olarak çevrilen “body shaming” sosyal medyada sıkça rastladığımız bir şiddet türüdür. Bu yazıda beden utandırmanın ergenler üzerindeki etkisi ve bunu besleyen etmenler incelenecektir.

Günümüz dünyasında sosyal çevremiz yaşam alanımızla kısıtlı kalmıyor, küresel bir sosyalliğin tam ortasındayız. Bu alan bize çeşitli imkanlar sağlasa da bazı zamanlarda can sıkıcı etkileri de oluyor. Bu küresel çaptaki topluluğun içinde kendimizi istediğimiz şekilde konumlandırıyoruz. Bu konumlandırmanın genel anlamda bireysel istekler doğrultusunda gerçekleştiği düşünülse de bu temsil çoğu zaman belirli standartların etkisiyle şekilleniyor.  Sosyal medya diye genel bir başlık kullansak da her mecranın kendisine göre kuralları var. Görselliğin yoğun olduğu mecralarda kişilerin görüntüsüne yönelik eleştiriler de yoğun bir şekilde görülüyor. Bu alanlarda oluşturulan sanal kimlikler kişilerin gerçek hayattaki statülerinin etkisini azaltıp kendi içinde yeni bir hiyerarşi oluşturuyor. Bu hiyerarşideki etken güç ise oluşturulan profilin girdiği etkileşim oluyor. Takipçi sayısı fazla olan kişiler zamanla bir otorite haline geliyor. Özellikle gençler arasında bu durum çok popüler. Dönem dönem bu kişiler değişse de bir otoritenin varlığı daimi olarak görülüyor. Söz konusu kişilerin gençler üzerindeki etkisi ise yadsınamayacak kadar fazla.

Ergenlik döneminde kişinin beden algısı yaşamını yoğun bir şekilde etkiliyor. Ergen benmerkezciliğinin etkisiyle birlikte vücuttaki değişimler bireyin özgüveninden yaşam alanını şekillendirmesine kadar pek çok alanda etki ediyor. Ergen birey standartlaştırılmış güzellik algısına uymak için çaba harcıyor ve eğer bunu başaramazsa buna karşılık farklı şekillerde tepkiler verebiliyor. Standart güzellik algısı denince akla ilk olarak kadınlar gelse de erkekler de bu durumda bir baskı yaşıyorlar. Ergenlikte gelişim döneminin getirisi olarak bireyin kendisine yönelik ilgisinin artması beraberinde bedenin keşfini ve dolayısıyla yetersizlik hissini de getirebiliyor. Yukarıda bahsettiğim sosyal medyada otorite haline gelen kişilerin söz konusu güzellik algısının oluşmasındaki etkileri çok büyük. Belirli bir görüntünün sevilmesi, bazı ürünlerin yoğun olarak kullanılması, belli tarzdaki video içeriklerinin üretilmesi gibi pek çok örneğini daha önce de gördük. Geleceğe yönelik planlarda, istenen mesleklerde de bu kişilerin etkisi gün geçtikçe artıyor. Artık sosyal medyanın gençler üzerindeki etkisi yok sayılamayacak kadar büyük. Elbette sosyal ortam oluşturmaları, kendilerini küresel çapta ifade etmeleri önemli bir fırsat olsa da bu mecralarda aldıkları olumsuz eleştiriler de bir bu kadar yaralayıcı olabiliyor.

Beden utandırma bir kişinin fiziksel görüntüsü sebebiyle aşağılanması, onunla dalga geçilmesi olarak tanımlanabilir. Okul ortamında akran zorbalığı kapsamında yoğun bir şekilde yaşanan bu durum sosyal medyanın da olumsuz etkileri arasında görülüyor. Gençlerin kendi bedenlerini yeni yeni tanıdıkları bu dönemde dışarıdan gelen her türlü eleştiri büyük öneme sahip. Gençler olumsuz eleştiriden kaçmaya çalışırken bir yandan da gündemdeki algıya uygun olarak şekillenip o gruba ait olmak için çabalıyorlar. Belirlenen standardın dışında kalanlar ise popüler gruptan dışlanıyor, kimi zaman olumsuz eleştirilerin hedefi haline geliyor.

İdeal kilo, belirli vücut hatları, yüz şekilleri, giyim veya makyaj tarzları gibi çeşitli konular yaratılan idealin alt başlıkları. Bu idealin dışında alan kişiler çoğu zaman kendi fotoğraflarını paylaşmaktan geri duruyor. Özgüvenini zedeleyen bu davranış yalnızca fiziksel bir soyutlanma ile kalmıyor, kişi üzerinde duygusal ve sosyal etkiler de yaratabiliyor. Profilini “herkese açık” şeklinde kullanan kişiler için her türlü eleştiriye açık olduğu varsayımı yaygın. Özellikle anonim profiller olumsuz eleştiri yapma konusunda ön saflarda yer alıyor. Bazı insanlar bu durumdan çok etkilenmese de bazıları için hayati öneme sahip. Bu eleştiriler ergen ya da yetişkin fark etmeksizin kişilerin özgüvenini zedeleyebilir, depresyona sebep olabilir ya da daha ağır sonuçlar yaratabilir. 

Bu durumun örnekleri hem Türkiye’de hem de diğer pek çok ülkede yaygın olarak görülüyor. Beden utandırma siber zorbalık içinde değerlendirilebilir. Bu durumda yapılan küçük çaplı bir yorumdan tehdit mesajlarına kadar geniş bir etki alanı var. Bu saldırılar kimi zaman kişi tarafından görmezden gelinebilse de bazen yıkıcı sonuçları oluyor. Bireyin sosyal yaşamında yaşadığı zorluklar hatta intihar bunların örneklerinden bazıları. Bu olayın bir örneği Teksas’ta yaşayan Brandy Vela. Brandy 18 yaşında bir genç kadın. Sosyal medya üzerinden zorbalığa maruz kalıyor. Bu zorbalık zamanla şiddetini artırıyor. Kiloları üzerinden gelen saldırılarda “çok çirkinsin”, “neden hala buradasın” gibi ağır tepkiler var. Sosyal yaşamında maruz kaldığı bu gibi saldırılar sosyal medyada da artınca Brandy daha fazla dayanamayarak intihar ediyor. Ölümü sonrası tepkilerin devam etmesi ise aile için ayrıca yaralayıcı bir durum. Söyleyen kişi için basit bir eğlence olan yorum bir genç kadını ölüme sürükleyen bir sebep haline gelebiliyor.

Ülkemizde de dönem dönem görülen bu durumun son örneği Bahar Candan. Bahar Candan daha önce katıldığı bir televizyon programı sayesinde tanınmış bir kadın. Sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımlarla sık sık olumsuz yorum alıyor. Bu örnekte sonuç intihar değil ancak fiziksel ve psikolojik şiddet söz konusu. Bahar “senin tipini beğenmiyorum” diyen bir erkeğin şiddetine maruz kalmıştı. Buradaki şiddet yalnızca failin şiddetiyle sınırlı kalmadı. Failin serbest bırakılmasının ardından sosyal medyada Bahar’ın yanındayız diyen destekçiler oldu. Bu sürece dahil olan bazı kişiler “iyi olmuş, keşke daha çok olsaydı” “geç kalınmış bir dayak, sevinçliyiz” “gündem olmak için yapıyor” gibi yorumlarda bulundu. Bu durum bize siber zorbalığın ve beden utandırmanın fiziksel şiddetle iç içe olduğunu gösteriyor. Şiddet büyük bir sarmal halinde ve en ufak katkı bile onun büyümesini destekliyor. Hiçbir şiddet diğerinden daha masum değil.

Şiddet sarmalının bu kadar geniş ve beslenmeye aç olduğu bir alanda mücadeleyi daha güçlü hale getirmeliyiz. Beden utandırma ile mücadele konusunda her birimizin bireysel olarak çaba göstermesi gerekir. Kimi zaman yaptığımız bir yorumun karşı taraf üzerinde nasıl bir etki oluşturacağını düşünmeyebiliriz. Bize çok basit gelen bir konu başkası için yıkıcı etkiye sahip olabilir. Bu durumda özellikle sosyal medyada bir öz değerlendirme yapmak faydalı olacaktır. Unutmayalım ki değişim dilde başlar.

Büşra Eliyatkın
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik alanından mezun olmasının ardından İstanbul Üniversitesi Kadın Çalışmaları yüksek lisansına başlamıştır. Aile danışmanı olarak hizmet vermenin yanı sıra sivil toplum alanında çalışmalarına devam etmektedir. Çalışmalarını toplumsal cinsiyet temelinde yürütmektedir.

    “Dijital Şiddet ile Mücadelede Sivil Toplumun Rolü” webinarına şimdi başvurabilirsiniz!

    Önceki Yazı

    İlginizi Çekebilir

    Yorumlar

    Yorum Yap

    More in Makale