Makale

Sert Gerçeklik: Sanal Deneyimle Davranış Değişikliği Mümkün Mü?

0

Pandemi kısıtlamalarıyla ve dijital ortamın iyice vazgeçilmez bir uzay haline gelmesiyle Sanal Gerçeklik teknolojileri de ciddi bir ivme kazandı. Özellikle yeni bir gerçeklik yaratarak, kullanıcıların algılarını yönlendirme ve manipüle etme potansiyeline sahip olan bu teknoloji, aynı zamanda insan ruhunun derinliklerine işlemiş bazı “bug”ları da ifşa edebiliyor ve hatta yeniden düzenleyerek tedavi edebiliyor.

Özellikle Sosyal VR alanında kullanıcıları bekleyen yeni aktivite deneyimleri, örneğin eğitim ya da ortaklaşa iş yapma süreçleri, sanal zorbalık için de yeni alanlar yaratıyor.  Sosyal VR platformlarında, sanal bir ortamda olmanın yarattığı yanılsamalar ve insani temasların avatarlar düzeyinde kalması nedeniyle artan zorbalık ve şiddet vakaları da, topluluk standartlarında sürekli güncellemeler yapılmasını sağlıyor. Her avatarın ardında aslında gerçek bir insan olduğunu hatırlatan bu regülasyonlar, farklı alanlardan katılımcılarla ve Sanal Gerçeklik sektörünün ileri gelenleriyle sık sık tartışılıyor. Geçtiğimiz Ekim ayında sanal ortamda düzenlenen söyleşide VR etkinlik yürütücülerinin siber zorbalık ve diğer dijital şiddetlere dair deneyimleri, görüşleri ve engellemek üzere getirdikleri önerileri tartışılmıştı. İnternetin gündelik hayatımıza girdiği andan beri tartışılan sanal zorbalık ve dijital şiddet kavramları teknolojiyle birlikte karmaşıklaştıkça, bunlara karşı alınan önlemler de aynı oranda karmaşıklaşıyor ve gelişiyor.

Ancak özellikle Sanal Gerçeklik teknolojilerinin empatiyi yükseltme ve özdeşleşmeye yönlendirme gücü, şiddetin önüne geçme yolunda insanları geliştirme potansiyeli de taşıyor. Bu anlamda yürütülen birçok deney ve araştırma da var. Özellikle psikoloji ve davranış bilimlerinde yaygın şekilde araştırmalara dahil edilen VR teknolojileri, yaratılan deney ortamında bir gözlemci olmanın yanı sıra öznenin/mağdurun kendisi olma fırsatını da veriyor. Örneğin gerçek hayatta şiddete uğrayan kadınların yaşadıklarını erkek katılımcılara deneyimletme ve gösterecekleri tepkiyi tanımlama üzerine yapılan deneyde, örtük cinsiyet önyargısına dair de davranış/fikir değişikliklerina ulaşıldı. Ayrıca şiddete eğilimli erkeklerde bu davranışların altında yatan mekanizmaları anlamak ve onları rehabilite etmek adına da detaylı sonuçlar elde edildiği belirtiliyor. Elbette bu deney, VR teknolojilerinin kullanıldığı araştırmalardan sadece bir tanesi. Bu yenilikçi araştırma yaklaşımları bizlere, sanal gerçeklik teknolojilerinin getirdiği özdeşleşme imkanının, insan doğasına dair birçok yerleşik soruna dokunma ve düzenleme şansı verebileceğini gösteriyor. 

Özdeşleşmenin gücü ve etkisi bu denli yüksek olduğunda bilimsel araştırmaların yanı sıra eğitim ve hak savunuculuğu alanlarında da davranış değişikliğini hedefleyen birçok sanal gerçeklik uygulaması karşımıza çıkıyor. 

İsveç Eğitim Kanalı için hazırlanan 360 film, çocukları ve gençleri birbirlerine karşı zorbaca davrandıklarında nasıl bir etki bıraktıkları konusunda bilinçlendirmeyi amaçlıyor. 

Uluslararası Af Örgütü de izleyicileri Suriye’deki savaşın ve yıkımın tam ortasına götürerek hem farkındalık yaratmaya çalışıyor hem de devam eden bir savaşa içinden şahitlik etmeyi sağlıyor. 

Elbette tüm bu deneyimler ancak insan zihnine yön verme ve telkinle sınırlı kalıyor. Önemli olan gerçek dünyada da sanal uzamda da insanın asıl neyi hedeflediği ve bunu nasıl gerçekleştirdiği. Bu yönelimleri de toplumlar ve insanlar için daha pozitif noktaya çekmenin anahtarı ise çok daha eşitlikçi ve özgür bir yaklaşımın içselleşmesi olacaktır. Ben de insan türünün teknolojiyi en uygun şekilde araç edinerek geleceği herkes için daha yaşanır şekilde şekillendirmesini umuyorum.

Deniz Yenihayat
TBİD Üyesi, Yazar, Reklamcı, Bağımsız Araştırmacı. Sibernetik Teknolojiler, Propaganda ve İşitsel Deneyimler üzerine araştırmalar yapıyor, çıktılar yayınlıyor. Teknolojiyi sorumlulukla kullanmayı ve geliştirmeyi savunuyor.

    Dijital Şiddet ve Güvenlik: “Görüyorum, Duyuyorum, Biliyorum”

    Önceki Yazı

    Siber Cinsiyetçilik Bağlamında Küfürlerde Kadın Bedeni

    Sonraki Yazı

    İlginizi Çekebilir

    Yorumlar

    Yorum Yap

    More in Makale